Islam en democratie

Dat islam niet kan samengaan met de liberale democratie is een veel gehoorde stelling. Politicologe Sonja van Wichelen laat zien dat de moslimpolitiek in Indonesië zich niet tegen democratische principes verweert, maar zich juist op die principes baseert. Moslimspolitiek moet volgens haar ook niet altijd en alleen maar als vrouwonvriendelijk gezien worden. Van Wichelen promoveert 18 september aan de Universiteit van Amsterdam.

Van Wichelen deed empirisch onderzoek naar het debat rondom het vrouwelijke presidentschap, discussies over seksualiteit in de publieke sfeer, controverses over de hoofddoek en de reacties op een campagne over polygamie. Van Wichelen ziet een groot verlangen naar een meer islamitische Indonesische samenleving. Er komt in sneltreinvaart een publieke islam die samengaat met democratische principes. Ten onrechte worden publieke uitingen van religie gezien als een wens voor een religieus staatsbestel. De verkiezingen in 1999 en 2004 laten zien dat de pancasila partijen (69 procent) het veel beter doen dan de islamistische partijen (twintig procent). De Indonersiers willen niet zozeer de sharia, maar ze willen een meer ‘moslim’ samenleving, moslim media, moslim intellectuelen en moslimmode. Meer hoofddoekjes als modern verschijnsel
Volgens Van Wichelen betekent het feit dat je in Indonesië steeds meer gesluierde vrouwen ziet, niet zomaar dat vrouwen meer onderdrukt worden door een anti-democratische islam. Van Wichelen ziet dat de hoofddoekjes deel uitmaken van de moderne mode van de moslim middenklasse. De hoofddoekjesmode helpt de Moslim middenklasse zichzelf vorm te geven en haar eigen identiteit zichtbaar te maken.
Islam belangrijker
Voor ideeën over de toekomst van de natiestaat wordt de islam steeds belangrijker. De islam begint een steeds belangrijkere rol te spelen in het nationalisme. Toen Megawati Sukarnoputri, de dochter van de nationale held Soekarno, president wilde worden kon ze steunen op nationalistische sentimenten. Maar dit was niet voldoende. Daarnaast had ze een stukje islam nodig. Islamitische groepen vonden dat zij, als vrouw, geen president kon worden, dat ze te weinig moslim was. Om stemmen te winnen is ze in de campgagne van 2004 de traditionele Indonesische sluier gaan dragen.

Sinds de jaren zeventig van de vorige eeuw is er sprake van islamisering in Indonesië. In 1965 voerde generaal Soeharto een staatgreep uit die de communisten verjaagde. Onder zijn regime kreeg de islam al een stuk meer ruimte. Met de val van zijn regime, in 1998, en de democratische verkiezingen in 1999 werd de weg vrij gemaakt voor politieke islamitische bewegingen. Terwijl de politieke islam tijdens de koloniale tijd een minderheid vormde, is het nu een ruime meerderheid.

Nationalisten spelen een belangrijke rol in Indonesië. Zij maken gebruik van de Pancasila, de filosofische basis van de Indonesische staat. De Pancasila is de belichaming van principes als liefde voor het volk, één godsdienst en democratie. De Pancasila wordt gebruikt door zowel vrome Moslims als seculiere Moslims. Vrome Moslims benadrukken het geloof in één God en seculiere Moslims het pluralistische karakter van de samenleving.

Van Wichelen stelt dat het islamisme in Indonesië niet zomaar gezien kan worden als een bedreiging voor de gematigde mainstream moslims en ook niet als een direct gevaar voor vrouwen. De islamisten in Indonesië blijken namelijk wel bereid in debat te treden met andere groepen zoals de nationalisten. Van Wichelen laat zien dat islamisten in het debat over de regulering van pornografie deelnemen aan de democratische besluitvorming door in dialoog te treden met anderen.

Ook in het debat over polygamie zien we iets anders dan we zouden verwachten. De op het westen gerichte feministen schetsen polygamie af als geweld tegen vrouwen. Daarmee maken ze een dialoog met andere vrouwen en moslims erg moeilijk. De moslim-feministen pakken het handiger aan. Zij houden de voorstanders van polygamie een andere interpretatie van de Koran voor. De Koran noemt rechtvaardigheid als voorwaarde voor het trouwen van meerdere vrouwen. Met behulp van moderne islamitische geleerden laten ze zien dat polygamie onrechtvaardig is omdat een man zijn vrouwen nooit precies hetzelfde kan geven.

Van Wichelen ziet dat de hoofddoekjes deel uitmaken van de moderne mode van de moslim middenklasse. De hoofddoekjesmode helpt de Moslim middenklasse zichzelf vorm te geven en haar eigen identiteit zichtbaar te maken.

Gepubliceerd on 14 november 2007 at 3:15  Geef een reactie  

The URI to TrackBack this entry is: https://politiek.wordpress.com/vrije-plakplaats/trackback/

RSS feed for comments on this post.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: