Eén beeld kan méér verhullen

amour_de_pierrot.jpg

“Die in het donker ziet men niet!” Het is een bekende zegswijze over mensen in het verleden die woonden in de sloppen van Parijs, Berlijn, Londen en zelfs Amsterdam. Het zijn niet alleen schrijvers maar ook schilders en fotografen geweest die hun licht over deze bewoners van het duister lieten schijnen.

Vooral naar aanleiding van foto’s deed de gedachte opgeld dat één beeld meer duidelijk maakte dan duizend woorden kunnen zeggen. Op de golven van die gedachte kwam oorlogsfotograaf James Nachtwey in de algemene belangstelling te staan. Zijn foto’s van de Vietnam oorlog, de oorlogen in centraal Afrika en de oorlog in Irak hebben wereldwijde faam gekregen. De fotograaf `gaf de oorlog een gezicht`. Zijn werk is nu te bekijken in het Ammsterdamse fotomuseum FOAM. 

Hij gaf de oorlog een gezicht. Veelal een beschadigd gezicht en ieder van ons kon zich voorstellen wat de afgebeelde persoon moest hebben geleden. Hoewel? We konden zien hoe diep de wonden waren en op welke plaatsen hij of zij het meest was toegetakeld. Zelfs waren woede, angst of wanhoop af te lezen aan de ogen van de mensen die hij van nabij fotografeerde en fotografeert. Ja zeker, Nachtwey is nog volop actief.

Toch blijft er ook iets in het donker, iets dat we niet zien. Iets dat onvatbaar is in de chemicaliën van de fotografie. Iets dat ook door digitatliteit geen vorm krijgt. Wat waren de bronnen van die woede, angst en wanhoop? Op het eerste gezicht lijken die heel begrijpelijk. We kunnen ons goed verplaatsen in de positie van de gefotografeerde man of vrouw. Alleen…wat we doen is:  onze gevoelens en denkbeelden in het hoofd van de afgebeelde plaatsen.

We laten onze eigen ellende de plaats innnemen van de gevoelens van de geportretteerde en nemen onze eigen gedachten, drijfveren en emoties als uitgangspunt. Dat is het moment waarop de sluiter de werkelijkheid ontwijkt. Zelden of nooit blijken de slachtoffers van geweld gedachten en gevoelens te hebben die congruent zijn aan de onze. Dat zou oook haast niet kunnen. Wij denken en voelen vanuit een luie stoel in de woonkamer. Zij denken en voelen temidden van honger, dood, verderf en vooral een andere cultuur en belevingswereld. Precies die situatie is letterlijk onvoorstelbaar voor een bijna altijd ontkerkelijkte, gedigitaliseerde mens die aan zijn ribbelchips knabbelend de foto’s bekijkt.

Het gezicht van de oorlog dat Nachtwey ons geeft, is vals. Dat wil zeggen: hij licht ons niet verkeerd voor maar wel onvolledig. Inmiddels heeft “het gezicht van de oorlog” zich vastgezet in ons brein. Zó stevig dat we geen  argumenten en redenaties meer willen accepteren die een ander licht op de zaak kunnen werpen. Het jongetje dat feitelijk een oorlogsmisdadiger is, heeft zich op ons netvlies vastgeplakt als een schatje. Op die manier verduistert het gezicht van de oorlog de werkelijkheid. Eén beeld kan meer verhullen dan duizend woorden kunnen vertellen.

Daar waar het over psycholgie gaat, valt het allemaal vaak moeilijk aan te tonen. Daardoor is het allemaal niet minder waar maar er zijn ook andere voorbeelden. Zij maken directer duidelijk hoe het beeld onze waarneming vertroebelt. Bij de demonstraties in Pakistan naar aanleiding van de beruchte Deense cartoons over Mohammed, bleef de camera gericht op de demonstranten. Ze liet niet zien hoe klein die groep demonstranten eigenlijk maar was. En toch was ze dat. Het beeld van massale demonstraties is inmiddels bij ons vastgespijkerd. Schrijf daar maar eens tegenop.

En zo gaat het maar door. Het beeld van de verfoeilijke discussie over twee nationaliteiten bijvoorbeeld. Wilders heeft de toon gezet. Haast niemand durft nog op een fatsoenlijke manier zijn voorkeur uit te spreken voor één nationaliteit voor hoge bestuurders. In het buitenland is die opvatting nota bene wijd verbreid maar bij ons is ze besmet geworden. Het éénmaal gegeven zwarte beeld, valt moeilijk meer wit te wassen.

Toch is het een feit dat ik nog niet één goed argument heb gehoord voor de handhaving van een dubbele nationaliteit. Goede argumenten ertegen zijn wel de revue gepasseerd. En pas op: dat heeft niets te maken met de religie of het land van herkomst van betrokken personen. Ons beeld is vertroebeld en de argumenten liggen in het duister. Die ziet men niet.

Tot sterkte,

Kaj Elhorst

Http://politiek.wordpress.com

Service 

www.foam.nl

www.planetperplex.com

www.mengerink.fol.nl

Advertenties

The URI to TrackBack this entry is: https://politiek.wordpress.com/2007/04/03/een-beeld-kan-meer-verhullen/trackback/

RSS feed for comments on this post.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: